ابو القاسم سلطانى
301
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
تركيبات شيميائى گزنگبين : گز خوانسار حاوى 41 درصد فروكتوز ، 2 درصد ساكارز ، 31 درصد پلىساكاريدها ( كه در اثر هيدروليز اسيدى توليد گلوكز ، گزيلوز و مانوز مىنمايد ) 3 درصد موسيلاژ و صمغ و 26 / 2 درصد خاكستر تام مىباشد . با توجه به تركيب فوق گز خوانسار يكى از غنىترين منابع طبيعى توليد فروكتوز محسوب شده و مىتواند در تركيب اغذيه بيماران ديابتى و اطفال مورد استفاده قرار گيرد . Code - 739 خاتم عروس Astragalus annullaris Forsskal گياهى است يك ساله ، علفى ، خوابيده ، به طول 10 تا 30 سانتيمتر از خانواده Papilionaceae پوشيده از كركهاى ساده و بلند ، ساقه متعدد و باريك و علفى ، برگها به طول 2 تا 4 سانتيمتر و پوشيده از كرك و گلها بنفش يا صورتىرنگ مىباشد اين نوع گون در اهواز ، بوشهر ، آغاجارى ، بندرعباس ، بندر گناوه و ديلمان مىرويد . در سوريه آن را به اسامى اصابع عروس ، خثرب و خاتم الحسان مىنامند و از قسمتهاى هوائى و گلدار گياه به عنوان نرمكننده سينه و خلطآور استفاده مىشود . قسمتهاى هوائى گياه حاوى اسانس و آستراگالين Astragalin مىباشد . Code - 740 نوارس Astragalus arnacantha Bieb گياهى است از خانواده Papilionaceae كه در كتب طبى قديم شكل گياه چنين توصيف شده است : گياهى است خاردار كه خار آن شبيه سوزن مىباشد داراى شاخههاى باريك و دراز شبيه به شاخههاى گون كه تا سه ذرع مىرسد ، برگها كوچك ، گرد و كليه اندامهاى گياه كركدار و كرك آن مانند پشم مىباشد گل زرد و خوشبو و ريشه آن شبيه به رشتههاى اعصاب و پيچيده مىباشد چنانچه آن را از نزديك زمين قطع نمايند صمغى كه از آن خارج مىشود به رنگ سفيد مايل به سرخى مىباشد . محل رويش آن بيشتر در نيزارها و تلها مىباشد گياه در ايتاليا و حلب زياد ديده مىشود . اسامى و شناسائى : ديوسكوريد گياه را ذيل Poterion ، 1 * آورده كه حنين آن را به بطيرين معرب نموده است . ديوسكوريد گويد برخى آن را فرنيون 2 * و يونانيها آن را نوارس 3 * و بعضى اقيدوطون 4 * ناميدهاند ، ابن بيطار به نقل قول از غافقى گويد كه آن نوع كبير قتاد است آن را شجرهء العريس ، سواك عباسى يا سواك العباسى و روميها آن را سواك المسيح و رازى آن را شجرهء العصب و يونانيها بطريون [ Poterion ] ، ابورس و نوارس ناميدهاند ، انصارى در كتاب اختيارات مىنويسد نوارس نوعى از قتاد 5 * بزرگ است و آن را شجرهء القدس ، مسواك العباس 6 * و مسواك المسيح خوانند ، داود انطاكى گفته است كه بدون شك آن غير از قتاد است و در برهان قاطع آمده است كم [ Kom ] نوعى از خار هم هست كه كتيرا صمغ آن است